सोशल मीडियाने पत्रकारितेला काय दिले?

 

फेसबुक, युट्युब आणि व्हॉट्सअॅपचा प्रभाव

पत्रकारितेच्या प्रवासात प्रत्येक तंत्रज्ञानाने काही ना काही बदल घडवून आणला. वेबसाईट आणि डिजिटल मीडियाने बातम्या वाचकांच्या स्क्रीनपर्यंत पोहोचवल्या. पण सोशल मीडियाने पत्रकारिता थेट लोकांच्या हातात दिली.

एक काळ असा होता की बातमी वाचण्यासाठी वृत्तपत्राची वाट पाहावी लागायची. नंतर वेबसाईट उघडावी लागायची. पण फेसबुक, युट्युब आणि व्हॉट्सअॅपच्या आगमनानंतर बातमी स्वतः वाचकांकडे जाऊ लागली. पत्रकारितेच्या इतिहासातील हा सर्वात मोठा बदल होता.

फेसबुकने बातम्यांना नवे व्यासपीठ दिले. एका क्लिकवर हजारो लोकांपर्यंत बातमी पोहोचू लागली. स्थानिक प्रश्नांनाही व्यापक प्रसिद्धी मिळू लागली. पूर्वी जिल्ह्यापुरती मर्यादित राहणारी बातमी राज्यभर आणि देशभर वाचली जाऊ लागली.

युट्युबने पत्रकारितेला आणखी एक नवी दिशा दिली. शब्दांसोबत दृश्यांची ताकद जोडली गेली. लोक फक्त बातमी वाचत नव्हते, तर ती पाहूही लागले. घटनास्थळावरील व्हिडिओ, मुलाखती, थेट प्रक्षेपण आणि विश्लेषण यामुळे पत्रकारिता अधिक प्रभावी बनली.

व्हॉट्सअॅपने माहितीच्या प्रसाराचा वेग अभूतपूर्व वाढवला. एखादी बातमी काही सेकंदांत शेकडो गटांमध्ये आणि हजारो मोबाईलपर्यंत पोहोचू लागली. माहितीचा वेग इतका वाढला की कधी कधी बातमी घडण्यापेक्षा तिची चर्चा आधी सुरू होत असल्याचे दिसू लागले.

माझ्यासारख्या पत्रकारासाठी सोशल मीडिया हे केवळ प्रचाराचे साधन नव्हते. ते वाचकांशी थेट संवाद साधण्याचे माध्यम होते. लोकांच्या प्रतिक्रिया, सूचना, तक्रारी आणि प्रश्न थेट मिळू लागले. पत्रकार आणि वाचक यांच्यातील अंतर कमी झाले.

धाराशिव लाईव्हच्या प्रवासात सोशल मीडियाची भूमिका महत्त्वाची राहिली आहे. वेबसाईटवरील बातम्या फेसबुकच्या माध्यमातून अधिक लोकांपर्यंत पोहोचल्या. युट्युबने व्हिडिओ पत्रकारितेला चालना दिली. व्हॉट्सअॅपमुळे गावागावातील माहिती काही क्षणांत मिळू लागली.

मात्र सोशल मीडियाने संधी दिल्या, तशी आव्हानेही दिली. माहितीचा वेग वाढला, पण अफवांचाही वेग वाढला. खोटी माहिती, दिशाभूल करणारे संदेश आणि अपूर्ण बातम्या यांचे प्रमाण वाढले. त्यामुळे पत्रकाराची जबाबदारी अधिक वाढली.

पूर्वी बातमी मिळवणे हे आव्हान होते. आज खरी आणि खोटी माहिती यातील फरक ओळखणे हे मोठे आव्हान आहे. सोशल मीडियाच्या युगात पत्रकाराला अधिक सजग, अधिक जबाबदार आणि अधिक तत्पर राहावे लागते.

सोशल मीडियाने पत्रकारितेचे स्वरूप बदलले, पण तिचे मूलभूत तत्त्व बदलले नाही. सत्य शोधणे, तथ्य पडताळणे आणि जनतेपर्यंत अचूक माहिती पोहोचवणे हे आजही पत्रकारितेचे मुख्य उद्दिष्ट आहे.

आज मागे वळून पाहताना वाटते —

"सोशल मीडियाने पत्रकारितेला वेग दिला, आवाज दिला आणि व्यापक व्यासपीठ दिले; पण विश्वासार्हता जपण्याची जबाबदारीही तितकीच वाढवली."

फेसबुक, युट्युब आणि व्हॉट्सअॅप यांनी पत्रकारितेला नवी ताकद दिली. आता बातमी फक्त छापली जात नाही, ती पाहिली जाते, शेअर केली जाते आणि काही क्षणांत लाखो लोकांपर्यंत पोहोचते.

याच कारणामुळे सोशल मीडिया हा पत्रकारितेचा पर्याय नाही, तर तिच्या प्रभावाला अनेक पटींनी वाढवणारा नवा अध्याय आहे.

क्रमशः...
(तार ते AI – भाग ८)