वेबसाईट, ब्लॉग आणि डिजिटल मीडिया

 

कागदापासून स्क्रीनपर्यंतचा प्रवास

पत्रकारितेच्या प्रवासात प्रत्येक तांत्रिक बदलाने नवे दार उघडले. टायपरायटरने लेखनाचा वेग वाढवला, फॅक्सने अंतर कमी केले, ई-मेलने संवाद सुलभ केला. पण एक बदल असा होता, ज्याने पत्रकारितेची व्याख्याच बदलून टाकली. तो म्हणजे – वेबसाईट, ब्लॉग आणि डिजिटल मीडिया.

एक काळ असा होता की वृत्तपत्र म्हणजे सकाळी हातात येणारा कागद. बातमी घडली की ती दुसऱ्या दिवशी वाचकांपर्यंत पोहोचायची. वाचकांना माहिती मिळण्याची एक ठरलेली वेळ होती. पण इंटरनेटच्या आगमनानंतर हे चित्र पूर्णपणे बदलले.

सुरुवातीला वेबसाईट ही संकल्पना अनेकांसाठी नवीन होती. वृत्तपत्रांचे ऑनलाइन संस्करण दिसू लागले. संगणकाच्या स्क्रीनवर बातम्या वाचता येऊ लागल्या. कागदावरील बातमी आता डिजिटल स्वरूपात उपलब्ध होऊ लागली. हा पत्रकारितेच्या नव्या युगाचा प्रारंभ होता.

यानंतर ब्लॉगचे युग आले. ब्लॉगने प्रत्येकाला स्वतःचे माध्यम दिले. मोठ्या वृत्तसंस्थेची गरज न पडता एखादी व्यक्ती स्वतःचे विचार, अनुभव आणि लेखन जगासमोर मांडू शकत होती. पत्रकारांसाठी ब्लॉग हे केवळ लेखनाचे व्यासपीठ नव्हते, तर स्वतःची स्वतंत्र ओळख निर्माण करण्याचे माध्यम बनले.

मलाही ब्लॉगच्या माध्यमातून अनेक विषयांवर मनमोकळेपणाने लिहिण्याची संधी मिळाली. वृत्तपत्रातील जागेच्या मर्यादा ब्लॉगमध्ये नव्हत्या. विचारांना अधिक विस्तार देता येत होता. वाचकांशी थेट संवाद साधता येत होता.

पण खरी क्रांती डिजिटल मीडियाने घडवली. आता बातमी छापून येण्याची वाट पाहावी लागत नव्हती. घटना घडली की काही मिनिटांत ती वेबसाईटवर प्रसिद्ध होऊ लागली. फोटो, व्हिडिओ आणि थेट प्रक्षेपणामुळे बातमी अधिक जिवंत बनली.

याच काळात मी ‘धाराशिव लाईव्ह’ या डिजिटल माध्यमाची सुरुवात केली. जिल्ह्यातील पहिले न्यूज पोर्टल उभारणे हे त्या काळात मोठे आव्हान होते. अनेकांना डिजिटल माध्यमांचे भवितव्य स्पष्ट दिसत नव्हते. पण मला विश्वास होता की पत्रकारितेचे भविष्य स्क्रीनवर आहे.

सुरुवातीचे दिवस संघर्षाचे होते. इंटरनेटचा वेग कमी होता. वाचकांची संख्या मर्यादित होती. अनेकांना ऑनलाइन बातम्या वाचण्याची सवय नव्हती. पण हळूहळू परिस्थिती बदलू लागली. स्मार्टफोन सर्वसामान्यांच्या हातात पोहोचले आणि डिजिटल माध्यमांची ताकद वाढू लागली.

आज परिस्थिती अशी आहे की बातमीचा पहिला स्पर्श वाचकाला मोबाईलच्या स्क्रीनवरच होतो. सकाळच्या वर्तमानपत्राची वाट पाहणारा वाचक आता दिवसातून अनेक वेळा वेबसाईट, फेसबुक, युट्युब आणि इतर माध्यमांवर बातम्या पाहतो.

डिजिटल मीडियाने पत्रकारितेला अभूतपूर्व वेग दिला, पण त्याचबरोबर जबाबदारीही वाढवली. कारण आता स्पर्धा केवळ बातमी देण्याची नाही, तर अचूक आणि विश्वासार्ह माहिती देण्याची आहे. वेग आणि सत्य यांच्यातील संतुलन राखणे हेच डिजिटल पत्रकारितेचे खरे आव्हान आहे.

आज मागे वळून पाहताना जाणवते की कागदावर लिहिलेल्या बातमीपासून मोबाईलच्या स्क्रीनवरील बातमीपर्यंतचा हा प्रवास केवळ तंत्रज्ञानाचा नाही; तो पत्रकारितेच्या विचारसरणीतील बदलाचाही प्रवास आहे.

म्हणूनच आज मी अभिमानाने म्हणू शकतो —

"वेबसाईट आणि ब्लॉगने पत्रकारितेला नवे व्यासपीठ दिले, तर डिजिटल मीडियाने तिला नवी पंखे दिली."

क्रमशः...
(तार ते AI – भाग ६)